جامعه باز

مقدمه:

وقتی شروع به نوشتن این نوشتار کردم در این اندیشه بودم که چگونه از مفهوم سیال هویت می توان دفاع کرد. همواره مباحث مختلفی پیرامون هویت نوشته شده و مطرح گردیده است که عمدتاً نیز متاثر از یک رویکرد سیاسی بوده اند و یا اینکه مفهوم هویت را در یک متن و بستر سیاسی مورد تحلیل قرار داده اند. بحث من البته نقد چنین تحلیل هایی نیست بلکه بیشتر تلاش خواهم کرد از یک منظر دیگر و از چندین سطح به این مفهوم بنگرم و البته فکر می کنم بدین شیوه توان بیشتری در شرح و فهم مفهوم بدست خواهیم داد. هویت کاوی و تحقیق پیرامون آن نه تنها موضوع نشریات و فصلنامه های گروه های اقلیت جوامعی مثل ما بلکه موضوع تحقیق دانشجویان مقاطع عالی هم هست که البته عمدتاً از اقلیت ها بحساب می آیند البته نباید از نظر دور داشت که به تعبیر دلوز اقلیت نه به معنای عددی بلکه مفهومی (اقلیت) بیشتر سیاسی است(پال، 1383، ص98) چنانکه در عراق شیعیان با اینکه از اکثریت عددی بحساب می آمدند ولی یک اقلیت سیاسی و حقوقی بودند حال به همین دلیل من فکر می کنم اساساً مطرح شدن مباحثی پیرامون این مفهوم بیشتر یک امر واکنشی و بازخوردی نسبت به شرایط سیاسی محسوب می گردد البته این به معنای مختومه شدن این مفهوم در جوامع دموکراتیک نیست ولی قطعاً بر این باورم که مضمون تحقیقات پیرامون هویت در جوامع ما بیشتر در پی کشف هویت جمعی بر یک مبنای سیاسی است که البته من از چنین منظری به این تحقیق نپرداخته ام. این مقاله البته یک دفاع از عملکرد نظام بازار محسوب می گردد و هویت را همچون یکی از موضوعات مطروحه در چنین نظامی می توان مورد بررسی قرار داد و اولویت چنین نظامی برای برون رفت از تفاسیر صرفاً سیاسی و یا فلسفی از مفهوم هویت را مد نظر دشته ام.                                                                                          

چرا نظام بازار:

نظام بازار که به اختصار برخی آنرا سیستم یا نظام سرمایه داری نیز تعبیر کرده اند (البته باید در کاربرد این تعبیر به جای نظام بازار اندکی دقت کرد زیرا که سرمایه داری می تواند از مشخصه های دولت نیز باشد چنانکه برخی از دولت ها با عملکرد مستقیم در بازار خود به یک سرمایه دار تبدیل شده و عملاً موجب سستی و یا توقف روند کار نظام بازار شده اند، به همین دلیل از لحاظ مفهومی نظام بازار از اولویت نسبت به سرمایه داری برخوردار است.) تا به امروز همواره سر پا ایستاده است. تقریباً تا دهه های 1970 و 80 سوسیالیستها تنها جبهه نقد علیه نظام بازار بودند ولی امروزه البته که سوسیالیستها شایسته چنین جایگاهی برای نقد نیستند چنانکه سوسیال دموکرات نوخواهی مثل آنتونی گیدنز نیز اذعان می کند که دیگر سوسیالیزم چیزی در چنته ندارد و این اندیشه از انقلابی گرفته تا اصلاح طلب بیشتر به درد انتقاد می خورد تا بازسازی (گیدنز، 1387، ص 105) ولی فکر می کنم حتی چنین جایگاهی  نیز ندارد ولی این به معنی مفهوم پایان تاریخ یا پایان ایدئولوژی ها نیست بلکه 3 جبهه دیگر امروزه به نقد نظام بازار پرداخته و کج شکلی های آن را گوش زد می کنند که امیدوارم فرصتی برای نقد و بررسی چنین موضع هایی در آینده برایم پیش آید. این گروه ها به صورت کلی فمنیست ها ، مدافعان محیط زیست و برخی از پست مدرن ها هستند که البته همانطور که اشاره کردیم برخی از این گروهها را نمی توان صرفاً زیر لوای پست مدرن یا فمنیست جمع و یک دست کرد و تناقضات و تشابهات نظری میان آنان گاه خود می تواند موضوع خوبی برای تحقیق باشد ولی در هر صورت باید پذیرفت برخی از این انتقادات جدی هستند ولی در مجموع باز باید گفت دیگر سوسیالیست ها خارج از گود انتقادند هرچند که برخی انتقادات این گروه های اخیر، از یک خواستگاه سوسیالیستی برخوردار است ولی همواره نقدی سوسیالیستی از نظام بازار امروزه دیگر بی پاسخ نمانده و جایی از اعراب نیز ندارد به تعبیر یکی از دوستان شاید سوسیالیستها دیگر امروز در داخل این سه گروه هضم شده یا تغییر چهره داده اند.